بهترین تجربه‌های کتابخوانی سال

الف)

ایمان شاه بیگی

1-اولیس – جیمز جویس

در حقیقت مطالعه مستمر و توامان سه کتاب، یعنی متن انگلیسی اولیس جیمز جویس به علاوه متن تحشیه‌نویسی شده دن گلیفورد و رابرت جی سیدمن (ویراست 2008) و همچنین کتاب «جیمز جویس» نوشته جی آی ام استیوارت که منوچهر بدیعی به ضمیمه فصل 17 اولیس (یعنی سخت‌فهم‌ترین و طولانی‌ترین فصل کتاب) آن را ترجمه کرده. خواندن اولیس یکی از آرزوهای چندساله من بود که تا قبل از این شهامت مواجهه با آن را نداشتم. اولیس کتابی است دو وجهی. یک جنبه آن داستان ظاهرا ساده و همه فهمی است از یک شبانه روز از زندگی لئوپولد بلوم و استیون ددالوس (قهرمان داستان دیگر جویس یعنی پرتره هنرمند در جوانی) که به طور مشخص چهار راوی مختلف دارد. داستان با استیون ددالوس آغاز می‌شود (سه فصل محبوب من در کل کتاب) با لئوپولد بلوم ادامه می‌یابد، در این بین یک بار یک راوی ناشناس داستان را روایت می‌کند و نه بلوم و نه ددالوس حضور پررنگی در آن فصل ندارند و نهایتا داستان با مولی بلوم پایان می‌یابد. جنبه دیگر کتاب اما شیوه روایی، سیالیت روایت و انبوه ارجاعات و تلمیحاتی است که جویس در کتابش استفاده کرده که نیازمند مطالعات پیشینی و رمزگشایی است به گونه‌ای که عملا دو فصل 15 و 17 کتاب را تقریبا غیرقابل فهم کرده است.

به اعتقادم کتاب‌ها در بهترین شکل خود با مخاطبشان باید وارد گفتگو شوند. کتابخوانی فقط به معنای شنیدن و خواندن و مخالفت و پذیرش آنچه خوانده می‌شود نباید باشد. ادبیات – مانند هر هنر ناب دیگری – باید به خواننده اجازه سخن گفتن بدهد، آن هم سخنی که امکان صدق داشته باشد. نثر جویس در اولیس به‌گونه‌ای است که بسیاری از جملات براساس موقعیتی که در آن نقل می‌شوند چندوجهی (و نه لزوما ایهامی) است. اولیس کتابی است نیست که برای داستانش خوانده شود. جهانی است که می‌توان مکررا به آن رجوع کرد. بدیع‌ترین اثر برای هر دوران.

بخش برگزیده: « تاریخ آن کابوسی است که می خواهم از آن بیدار شوم» تاریخ آن کابوسی است که در اراده من نیست. اثری بر من گذارده که به خواهش من نیست. تاریخی که من را از «ما» می نماید. چه مهوع است هر آن جمله که با «ما» آغاز می شود. تاریخ ما، باورهای ما، دین ما، جامعه ما. این «ما»ی فاسدکننده معنا. این تعمیم دهنده درک آدمیان از هستی. از خدا. آقای دیزی می‌گوید «تاریخ آدمی را تنها یک مراد است: خداگونگی» «خدا؟» استیون شانه بالا می اندازد که «خدا آن فریاد است که در خیابان می‌شنوی» صدایش را می شنوی اما معنایش را نمی دانی. نمی‌توان چیزی بود که نمی‌شود فهمید. «این قطعیت کلمات، این واژگانی که عظیم می‌نمایند مرا می‌ترسانند و آوردشان جز ناخشنودی از نارسیدن چیزی نیست». خدا در جزییات است.»

2- متن‌هایی برای هیچ – سمیوئل بکت

این چهار کتاب ( انتخاب 2 تا 5) فرم روایی تقریبا مشابهی دارند. حدیث‌نفس‌هایی بیمارگونه از خاطره‌رنجی که رفته، که بعضا داستان نحیفی هم همراه‌شان هست. شاهکارهایی که با نثرشان مخاطب را می‌کشند. احتمالا هیچ جا بهتر از این چهار کتاب نمی‌توان تعریف کاملتری از چیستی انسان پیدا کرد.

بخش‌های برگزیده از کتاب:

ادامه خواهم داد، دست کشیدن را، بی‌آنکه چیزی داشته باشم.

برای روح من نیایش خواهند کرد، مثل روح یک مرده، مثل روح کودکی مرده، درون مادری مرده

نه، باید چیز بهتری پیدا کرد، دلیل بهتری، تا این متوقف شود، کلمه بهتری، فکر بهتری، برای منفی کردن، یک نه نو، که بقیه را یکسره باطل کند، همه نه‌های کهنه را که اینجا دفنم کرده‌اند، در قعر اینجا که جایی نیست، که فقط یک آن است برای زمانی جاودان، که اسمش اینجاست، و در این وجودی که اسمش من است و وجودی نیست، و در این صدای ناممکن، همه نه‌های کهنه‌ای که در تاریکی آویزانند و همچون نردبانی از دود تاب می‌خورند، آری، یک نه نو، که تنها یک بار گفته شود، که دریچه‌اش زیر پایم باز شود، و مرا فرو ببرد، سایه و همهمه، به غیبتی نه چندان عبث که نیستی. آه، می‌دانم که چنین چیزی پیش نخواهد آمد، می‌دانم که چنین چیزی پیش نخواهد آمد. (ترجمه علیرضا ظاهری، نشر نی)

3- هیپریون (گوشه نشین یونان) – فریدریش هولدرلین

آه ای بینوایانی که بیهودگی را احساس می‌کنید!
که خود نیز خوش ندارید از سرنوشت انسانی سخن بگویید!
که خود سراپا بازیچۀ هیچ‌اید، هیچِ بر همه چیز قاهر
و چنین بنیادین می‌بینید که ما زاده می‌شویم برای هیچ،
که دل می‌بندیم به یک هیچ، یقین می‌یابیم به هیچ،
و خود را از توش و توان می‌اندازیم در راه هیچ،
تا که سرانجام در کام هیچ فرو می‌رویم ـ
از من چه برمی‌آید، اگر که شما هر باره که عمیق
در این نکته باریک می‌شوید، زانویتان در هم می‌شکند؟
که من خود نیز گاه در این اندیشه‌ها فرو رفته‌ام و فریاد برداشته‌ام
آخر این چه کاری است که تبر بر ریشۀ من می‌گذاری ای خیالِ بی‌رحم!
و با این حال هنوز هم هستم.

(ترجمه محمود حدادی – نشر نیلوفر)

4- پاره یادداشت‌ها – اوژن یونسکو

کافی است ناامیدی کمی از من دور شود تا با تمنای آفرینش اغوا شوم. کارها می‌توانستم بکنم اگر این خستگی، این خستگی غیرقابل تصور، هر لحظه از پا درم نمیاورد. خستگی فقط از کارکردن بازم نمی‌دارد، بلکه از زندگی آن‌طور که می‌خواهم، از شاد بودن، از آسودن، و از روی آوردن به دیگران نیز. من زندانی خودم هستم، زندانی خستگیم، این وزنه، این باری که خودم هستم. چطور می‌توان به دیگران روی آوردوقتی خویشتن شما از پا درتان می‌آورد؟ هیچ کدام از سی، چهل پزشکی که به آن‌ها مراجعه کردم نه این خستگی را شناخت و نه درمانی برای آن داشت. خودم اما می‌دانم این بیماری چیست: این سوال ابدی، این نفرین، که در پیش و پس هر کار بپرسی «خب که چه؟ چه فایده؟» (ترجمه مژگان حسینی/ نشر مرکز)

5- یادداشت‌های مالته لوریدس بریگه – راینر ماریا ریلکه

اکنون که در خود آرام گرفته‌ای، ببین که چگونه پیشاروی خود در دست‌هایت تمام می‌شود، دم به دم با حرکت‌هایی مبهم رد خط‌های چهره‌ات را می‌گیری. و در درونت به ندرت جای خالی پیدا می‌شود؛ و به راستی از این فکر آرام می‌گیری که هیچ چیز بزرگی در این تنگنا جا نمی‌گیرد.

انگار دیگر کسی به فکر این چیزها نیست. آرزوی داشتن مرگی از آن خود، مرگی که فقط مرگ توست، شایسته تو، روز به روز کمیاب‌تر می‌شود. کمی دیگر که بگذرد، مرگ سزاوار مثل زندگی خوش کمیاب می‌شود. خدایا! همه چیز دم دستی شده است. از راه می‌رسی، زندگی را می‌یابی، حاضر و آماده به تو اعطا شده، تنها باید آن را زیب تن کنی. می‌خواهی بروی یا ناچاری بروی. به هر رو زحمتی ندارد: بفرمایید قربان، این هم مرگ حضرت عالی. هر جور که مرگ برسد، می‌میری. (ترجمه معدی غبرایی، نشر نیلوفر)

6- معنای زندگی – تری ایگلتون

ایگلتون دست به کاری تقریبا ناممکن زده اما به شیوه‌ای لذت‌بخش کتابی به غایت خواندنی نوشته. ایگلتون می‌پرسد «معنای زندگی چیست؟» و سپس هر کدام از سه جز این سوال یعنی «معنا»، «زندگی» و «چیستی» را برایمان تفسیر می‌کند. گویی یک اثر هنری یا یک جمله به غایت دشوار را معنا می‌کند. اصولا هر کتابی از ایگلتون یک تجربه لذت‌بخش است. تجربه‌هایی که باید مدام تکرار و دوباره خوانده شوند.

«اگر زندگی ما معنایی داشته باشد، این معنا همان چیزی است که ما به آن داده‌ایم، نه چیزی که حاضر و آماده در اختیارمان قرار گرفته باشد

معنا یک فرایند همواره پایان نیافته است، حرکت از یک نشانه به نشانه‌ای دیگر، بدون ترس یا امید بسته شدن

عمل انتظار کشیدن، نوعی نیستی است؛ تعویق مداوم معنا، و تدارک آینده‌ای که نوعی شیوه زندگی در زمان حال نیز هست.» (ترجمه عباس مخبر – نشر بان)

7- تفسیرهای زندگی – ویل دورانت

ویل و آریل دورانت در اواخر عمر، سراغ ادبیات معاصر جهان می‌روند و شرح مختصری از زندگی و آثاربعضی از مشهورترین نویسندگان دوران خود ارائه می‌کنند که ااز زبان آن‌ها شنیدنی تر از هر زندگی‌نامه نویس دیگری است. پر از تفسیرها و یاداوری‌های خواندنی.

8- ساپینس (تاریخ مختصر نوع بشر) یووال نوح هراری

تاریخ، آن گونه که شاید تابحال نخواندیم. از ابتدا تابحال. با نگاهی تلفیقی از مردم‌شناسانی و زیست‌شناسی. ممکن است هراری برای برخی از ادعاهای خود دلایل متقنی ارائه نکند اما تفسیرش از تاریخ زمین تعلیل‌های خواندنی دارد.

9- شریدر به روایت شریدر (کوین جکسون، مازیار اسلامی/ ققنوس)

یکی از بهترین کتاب‌های مصاحبه‌ای که خواندم. صداقت و صمیمت شریدر در کنار دانش سینمایی بالایش در سالی که یکی از بهترین فیلم‌هایش را بعد از مدتها دیدیم، لذت را دوچندان می‌کند. برای آشنایی با تاریخ هالیوود نو نیز خواندنش بسیار پیشنهاد می‌شود.

10- به آن سگ لعنتی شلیک کن (آن سگ لعنتی را بکش) – سالی برامپتون (ترجمه نشده)

خاطرات افسردگی. آرامش کوتاهی از حس درک شدن و تنها نبودن. همین.

«بودم هیچوقت تمام نمیشه. فکر می‌کردم هیچوقت ازش خلاص نمیشم. بدون اینکه بخوام خیلی دراماتیک باشم اما فکر می‌کردم از افسردگی می‌میرم. دلم هم می‌خواست بمیرم. برای مدت‌ها فقط دلم می‌خواست بمیرم. چیزی نیست که باعث حسرت یا خجالت باشه. میل به مردن بخش جدایی ناپذیری از افسردگیه. میل به مردن یکی از علائم بیماری افسردگی حاده. ضعف شخصیت نیست. خواهش مرگ در افسردگی حتی خواستن خود مرگ هم نیست. بیشتر خواهش تمام شدن زندگیه. فقط افرادی که افسرده هستن فرق این دو رو می‌فهمن.»

* نقل شده که وینستون چرچیل در اواخر عمر دچار افسردگی میشه و همیشه بیماریش رو به سگ سیاه زشتی تشبیه می‌کرده که همیشه توی گوش در حال پارس کردنه.

سالی برامپتون سردبیر نسخه بریتیش محله Elle بود. هشت سال بعد از نوشتن این کتاب درباره تجربه افسردگیش خودشو توی دریای سن‌لئونارد غرق کرد. شوهرش وقتی جسدش پیدا شد نوشت باورم نمیشه سالی بالاخره تسلیم افسردگیش شد.

چند پیشنهاد دیگر

11- شهر فرنگ اروپا – پاتریک اوئوررژدنیک

12- آثار کلاسیک فلسفه – نایجل واربرتون

13- آشنایی با مبانی سینما و نقد فیلم – وارن باکلند

14- در دنیای تو ساعت چند است؟ – صفی یزدانیان

15- آوای هستی – شعر فرانسه (ترجمه سارا سمیعی)

16- خیکی‌ها در تاریخ – پیتر کری

17- حکمرانی از طریق جرم – جاناتان سیمون

18- جمهوری خواهی – مائوریتسیو ویرولی

19- شکاریم یک سر همه پیش مرگ – شاهرخ مسکوب

20- تونل – ارنستو ساباتو

——————————————————————————

ب)

مهدی سمایی

برخی از کتابهای خوبی را که خوانده‌ام، ذکر می‌کنم. ترتیب ذکرشان، نشانگر مراتب اهمیت‌شان نیست.

– تری ایگلتون؛ درآمدی بر ایدئولوژی، ترجمه اکبر معصوم‌بیگی، نشر بان.

تأمل در مورد ایدئولوژی، در فضای ما ضرورتی فکری دارد. در این مورد، بهترین کتاب به زبان فارسی همین است. در نوشته‌های فارسی هم البته نقد ایدئولوژی نوشته کمال خسروی، خواندنی است.

-امبرتو اکو؛ گورستان پراگ، ترجمه فریبا ارجمند، نشر روزنه.

اکو مانند اغلب موارد، در این رمان تجربه‌ی دل‌انگیزی را برایم رقم زد. کتاب، مهم است؛ از جمله به خاطر اینکه اکو، در مقام یک نظریه‌پرداز مهم، به اکو، در مقام رمان‌نویس، کمک کرده که رمانی خوب بنویسد.

-تامس نیگل؛ پرسش‌های کشنده، ترجمه مصطفی ملکیان و جواد حیدری، نگاه معاصر.

نیگل همواره برایم جالب بوده. خوب است به همراه او در مورد برخی مسائل مهم بیندیشیم.

-پل ریکور؛ ایدئولوژی، اخلاق، سیاست، ترجمه مجید اخگر، نشر نی.

پیش بردن یک ماجرای فکری با ریکور، همیشه ارزشمند است.

-تئودور آدورنو؛ مسائل فلسفه اخلاق، ترجمه صالح نجفی و علی عباس‌بیگی، هرمس.

می‌خواهید بدانید اندیشمند بزرگ مکتب فرانکفورت در مورد اخلاق چه گفته است؟ به این کتاب رجوع کنید.

-مایکل بوراوی؛ مارکسیسم جامعه‌شناسانه، ترجمه محمد مالجو، نشر نی.

ایده‌بخش!

-افسانه نجم‌آبادی؛ زنان سبیلو و مردان بی‌ریش، ترجمه آتنا کامل و ایمان واقعی، نشر تیسا.

پژوهشی مهم در مورد تاریخ امر جنسی در کشورمان.

-پیر بوردیو؛ درباره دولت، ترجمه سروش قرائی، نشر مولی.

کتاب، مجموعه درسگفتارهای بوردیو در این مورد است. مرا کلی به شوق آورد.

-جوئل میگدال؛ دولت در جامعه، ترجمه محمدتقی دلفروز، نشر کویر.

اگر می‌خواهید در مورد تأثیر دولت بر جامعه، و تأثیر جامعه بر دولت، تأمل کنید، کتاب خیلی خوبی را به دست گرفته‌اید.

-مایکل والزر؛ حوزه‌های عدالت، ترجمه صالح نجفی، نشر ثالث.

درآمدی برای آشنایی با ایده‌های جماعت‌گرایانه در مورد نظریه‌ی عدالت.

-کوستاس دوزیناس؛ حقوق بشر و امپراتوری، ترجمه علی صابری تولائی، ترجمان.

دوزیناس، از مهم‌ترین اندیشمندان معاصر در قلمرو مطالعات انتقادی حقوق است. برای ورود به اندیشه‌های انتقادی حقوق، خواندن آثار دوزیناس مدخل خیلی خوبی است.

One thought on “بهترین تجربه‌های کتاب خوانی سال”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *